• My Image

    Kasteel “De Schaffelaar” waar Burgemeester Baron van Nagell heeft gewoond

  • My Image

    Café Restaurant “Buitenlust”

  • My Image

    Restaurant “De Punt”

  • My Image

    Huize “De Punt”

  • My Image

    Kasteel “De Schaffelaar” waar Burgemeester Baron van Nagell heeft gewoond

  • My Image

    Cafetaria “De Passage”

Fotoboek Voorthuizen

Klik op afbeelding om te vergroten.

  • G.J. van de Haar

    Van de samensteller


    ... Als in het begin van de negende eeuw de prediker H. Odolfs het dichtbeboste Flieouwe of Felua doorkruiste, vertoefde hij enige tijd in een heidense oase, te midden der woestenijen. Nadat men de christelijke leer aannam, wilde Odolfs er ook graag een christkapel van hout of steen bouwen. Wat zou hij eerst bouwen de kapel of huizen? Volgens de legende (Buddingh) gebeurde het volgende: 'Onder het driewerf slaan des Kruisteekens rees er een in priestergewaad vergramde Geest voor hen op, die riep: 'Voort, huizen'! ... alsof hij zeggen wilde: 'Maakt voort, bouwt huizen'! De plaats waar dit zou zijn geschied, heette eeuwen daarna nog 'Geest'. . .. en de oase werd: 'Voorthuizen'.

    In vroeger dagen was Voorthuizen vergeleken bij nu én paradijs én wildernis! Er heerste nog stilte en rust. Er was niemand die haast had. Alles ging zo zijn natuurlijke gang. Maatstaf was de mens, die zich middels zijn metgezel, het paard, de os en de hond, verplaatste. De gemoedelijkheid hing als het ware in de lucht, ... en men had ook meer tijd voor elkaar!

    Door de eeuwen heen is alles langzamerhand veranderd. De rust is op de loop, ze past ook niet meer in de dwingende systemen van de razende techniek. Het intieme in de natuur verdwijnt, zoals de kronkelpaadjes door de velden en de bossages, in de omgeving. Er is geen andere remedie!

    Hoe pittoresk was ook de bouwstijl van vroeger. Men ziet nu alleen nog maar kale vlaktes, waarop men steden bouwt - grote cementen kisten, waarin ieder zich in zijn eigen afdelinkje verstopt, met zijn televisiemeubel! Er zijn dus veel verschillen merkbaar geworden: van plaggenhut tot wolkenkrabber en van ossewagen tot raket . ... 't Is allemaal een kwestie van even wennen!

    Wat het karakter van de mensen uit de Voorthuizer oase betreft: het bleef altijd een gastvrij volkje. Als je ging buurten kwam er al gauw 'koffie met besjuut' op tafel! U kunt de oude Voorthuizenaar herkennen aan z'n: 'Ikken en jie'.

    Zoals overal in de wereld was het ook hier niet altijd vooruitgang en geestelijke bloei. Herhaalde malen 'bombardeerde' men elkaar. - onder vrome leuzen - tot het martelaarschap, meestal ter wille van ideeën of dogma's over het Ontastbare en het Onzichtbare! In plaats van de mysterieuze verschillen te bepraten, ging men krijgshaftig uiteen!

    Het fotoboek dat u hier voor u heeft, getuigt van het voormelde. Dank zij de door mijn vader, G .J. van de Haar, ter hand gestelde negatieven- en fotoverzameling, die nagenoeg onbeschadigd gebleven zijn, alsmede de medewerking van mej. A.G. van den Broek en de heer J. van Ginkel te Voorthuizen, en de heer A. van Ramshorst te Doorn en anderen, die mij met raad en daad bijstonden, kon dit boek tot stand komen.

    Bij de vele voorvallen hierin vermeld en uitgebeeld, zouden korte verhalen en wat meer gezegden ook wel op zijn plaats geweest zijn, maar helaas ... de doden zwijgen, terwijl ook de overleveringen beperkt zijn.

    Deze verzameling is dus slechts een systematisch overzicht van Voorthuizen en omgeving, aan de hand waarvan u zich naar ik hoop, weer gemakkelijk zult kunnen inleven in de sfeer van vroeger.

    Henk van de Haar.

  • Plattegrond van Voorthuizen en omgeving.

  • Met dit antieke toestel en de bijbehorende Hugo Meier lenzen, 

    Agfa-emulsie platen, het onmisbare stoeltje enz. werden in 't begin van deze eeuw ontelbare mensen vereeuwigd.

  • Hotel 'de Vergulde Wagen' met op de achtergrond Huize Overbeek.

    De eerste ons bekende eigenaar van dit Hotel was Dr. J.F. de l'Espinasse (1855-1906), een voor Voorthuizerse begrippen extreem figuur. Hij was ook bezitter van boerderij 'De Hoef, boerderij Kamphorst te Driedorp, enz. De volgende eigenaar was P. Bouw.

  • A.W.J.J. Baron van Nagell (1851-1936). 

    Anne Willem Jacob Joost baron van Nagell (1851-1936), burgemeester van Barneveld; trouwde in 1879 met Johanna Magdalena Cornelia barones van Zuijlen van Nievelt, vrouwe van De Schaffelaar (1856-1934)
    Johanna Cornelia barones van Nagell, vrouwe van De Schaffelaar (1881-1935)
    Van Nagell was eerst 1e luitenant van de rijdende artillerie en werd later naast burgemeester ook lid van de Provinciale Staten van Gelderland, voorzitter van de Nederlandse Heide Maatschappij, landcommandeur van de Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht en kamerheer van Koning Willem III.Ter ere van het 40-jarig ambtsjubileum van Van Nagell als burgemeester van Barneveld, werd in 1923 in een van de grootste klokken van het carillon van de Oude Kerk in Barneveld een herinneringstekst gegoten[1]. In 1940 werd ter herinnering aan Van Nagell van hem een buste geplaatst in het parkje aan de Stationsweg tegenover kasteel De Schaffelaar. De Baron van Nagellstraat gelegen tussen Voorthuizen en Barneveld is naar hem vernoemd.Naast zijn politieke functies was Van Nagell ook eigenaar van het "Ingensche veer" dat zijn vrouw erfde van moeders kant. Dit is de veerdienst tussen Ingen en Elst die bestaat sinds 1486. Op het veer kwamen de inkomsten niet alleen van de pont. In het veerhuis, dat hij verhuurde aan de exploitant, was een café. Er was een laad- en losplaats en een aanlegplaats voor stoomboten die ook goederen verscheepten. Naast het veer had Van Nagell een steenoven; hierop liet Van Nagell toezicht houden door Peter en Evert Jan van Westrhenen, de toenmalige exploitanten van het veer die daar alle zaken regelden. In 1907 ging de familie Spies het veer exploiteren. Vijf jaar later, in 1912, kochten zij het veer van Van Nagell dat vanaf 1753 in bezit binnen zijn familie was geweest.

  • De oude eiermarkt te Voorthuizen.

     Op de foto de schuur van de heer P. Bouw achter de Vergulde Wagen. 't Blijkt dat de veelvratige bulldozers zo hier en daar nog iets hebben vergeten!

  • Nog eens de nieuwe eierhal tegenover 'De Punt'. 

    Wel smalend t' Leeuwehok genoemd. Een naderende marktdag betekent dat je 's nachts op je bed de eierboertjes voorbij hoorde klepperen, met aan elke arm een mand eieren.

  • Feestvierende kindermenigte op het marktplein.

  • Een 'klassenfoto',

    van Tuinbouwcursisten voor de 'de Vergulde Wagen' (1927-1929).

  • Een aardig plaatje van de deelnemers,

    van een tuinbouwcursus Voorthuizen, onder leiding van de heren Van Droffelaar en Van Leeuwen.

    Voorthuizen heeft het belang van scholing nooit onderschat, dat blijkt hier weer eens uit.

  • Huize 'De Punt' Barneveldseweg.

    in· 1907 op de splitsing Dorpsstraat-Amersfoortsestraat-

  • Familie Mees bij Huize Boonzicht aan de Amersfoortsestraat.

  • 'Heipeu', Heintje van de Burgt, met haar broer Geurt, voor 't winkeltje.

    In haar jonge jaren diende ze als assistente bij Dr. Hamburger. Daarna had zij. een drogisterij.

  • Melkventer W. Klaassen in de Dorpsstraat.

  • Slager Luiting met de hondekar, met daarop zijn vrouw. 

    De buurkinderen stelden zich keurig in 't gelid op om ook op de foto te komen. Toen kon je nog rustig op straat voor de fotograaf poseren.

  • Gemeenteveldwachter W. Ploeger met zijn enige zoon, 

    waaraan hij ook op dit moment veel steun had ...

  • Dit Hotel Pension 'Buitenlust' behoorde toe aan Willem Bos, 

    die rond 1900 Rijksveldwachter was. Later kreeg hij door een beroepsongelukje vervroegd pension en kocht hij 'Buitenlust', waar hij verder als kastelein een vrolijk leventje leidde.

  • Spoorwegovergang bij Hotel Buitenlust.

  • Het N .C.S.-personeel bij de ereboog.

    Tegenover Buitenlust.

  • Het station te Voorthuizen (1903-1937) 

    was eigendom van het Ned. Centraal Spoor. Het lokaaltje, komend van Nijkerk, ging al bellend via Driedorp, Appel, Dusschoten, Voorthuizen, Barneveld-Voorthuizen, Barneveld en Lunteren naar Ede.

  • Station Barneveld-Voorthuizen 

    van de H.IJ.S.M., ook wel de Hollander of Oosterspoorlijn genoemd.
    Deze spoorlijn werd aangelegd op aandrang van Koning Willem III, die ook de grootste aandeelhouder was van verschillende spoorwegmaatschappijen.

  • Station Barneveld-Voorthuizen

    van de H.IJ.S.M. met op de achtergrond de overgang van het lokaaltje Nijkerk-Ede van het N .C.S. Gedeelte van de wal van het spoorwegviaduct zijn nog terug te vinden.

  • Spoorwegbeambte Leusink met vrouw en kinderen. 

    De heer Leusink was in dienst van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Mij. als timmerman, terwijl zijn vrouw dienst deed in het overwegwachthuisje No. 60.

  • Huize 'Holzenbosch'

  • 'Villa Randwijk'.

  • Huize 'Azareel' Herstellingsoord aan de Barneveldscheweg.

  • Dr. A.J. Van Galen-Last op bezoek bij de fotograaf.

  • Een foto ter gelegenheid van de eerste steen-legging

    van de Gereformeerde Kerk te Voorthuizen op 30-3-1927.
    De plechtigheid werd verricht door ds. De Goede (gehurkt met troffel in de hand).

  • Gereformeerde Kerk enkele jaren na de voltooiing.

  • De Gereformeerde Meisjesvereniging 'Wees een Zegen'.

  • Dorpsstraat 

    met natuurlijk enkele kinderen die voor meneer de fotograaf graag wilden poseren.

  • Dorpsgezicht van de Dorpsstraat.

  • De 'Heksenmeyer'. 

    Donkere cypressen namen vroeger het gezicht op de voorgevel van deze woning weg. Dat bezorgde de dames Heksemeyer de bijnaam 'Heksen'.
    De huidige eigenaar is de heer A. van Drie.

  • Brievenbesteller Vonhof met zijn zoon Wim.

  • Het vroegere postkantoor te Voorthuizen.

    Op de voorgrond mevrouw Roelofsen met een buurmeisje.

  • Rijwielhandel J. v.d. Broek, 

    gefotografeerd tijdens een dorpsfeest.

  • Gijs van den Broek hooggezeten op de velocipède.

    Eigenlijk was dit niet meer de oude 'loopfiets', want deze velocipède was reeds van pedalen voorzien.

  • Poserend groepje naast de winkel van Huize 'Gaasbeek'

  • De heer J. Hooijer nog wat napratend 

    over de dingen van de dag, kort voor zijn tragische dood, wat destijds in het anders zo stille dorp veel stof deed opwaaien
    (1910).


    Kijkje in het interieur van de meelmaalderij G. Hooijer.

    De heer G. Hooijer bouwde naast de bij hem in gebruik zijnde maalderij een nieuw woonhuis ter gelegenheid van zijn huwelijk (1920).

  • Het Rust-oord van de familie G. Wijnveen (later Noback) met op de voorgrond Voorthuizen's gelukkige jeugd.

    Om de navolgende anecdote goed te kunnen begrijpen dient u te weten dat er omstreeks 1900 door de meeste mannen van die tijd alleen klep-broeken gedragen werden. Later werden de broeken gemakshalve voorzien van een gulp Op een keer zei 'vrouw Wijnveen van Rust-oord eens: 'Gut, gut.noe kriegt m'n vaor toch zeker ok un broek mit gezwiende pis'! (Gezwiende betekent vlugge.)

  • Huize 'Welgelegen' Tot het midden van de 18e eeuw stond hier een herberg 'De Moriaan' geheten. 

    Karakteristiek voor het afgebeelde 18e eeuwse huis, waren de luidklok op het dak en de fraaie tuin erachter ( de mooiste van het dorp). De kelders en de stallen zijn nog lang bewaard gebleven. ' Bij de afbraak kwam ook het inschrift van de klok te voorschijn: '1764. Pieter Seest. Amstelodam. ME FECIT', (Pieter Seest te Amsterdam heeft me in 1764 gemaakt).

    Het lustoord behoorde aanvankelijk aan de familie Wilbrink ( de zelfde familie die de Heuveltjes tot voor kort bezat).
    Aan het einde van de vorige eeuw (1800) deden de Erven van dit bezit afstand.
    In de stallen opende toen Gerrit Jan Knottenbelt uit Barneveld een meelhandel, spoedig opgevolgd door Jan Hooijer. Sedertdein is het bezit verkaveld. Het huis moest wijken voor het wegverkeer ( 1939).

  • School met de Bijbel (dr. van de Bergschool)

    aan de Putterweg. In gebruik genomen op 17 september 1888, 70 leerlingen bezochten de school op dat moment.

    Meester G .A. van den Berg.

    Meester Van den Berg en meester Van de Elskamp met hun klas.

  • Dorpsgezicht met Gereformeerde kerk op de achtergrond.

    Gezicht op het meestershuis en de school met de Bijbel.

    Putterweg met het nieuwe meestershuis en de gerestaureerde school. Deze foto werd genomen vanuit het huis van de fotograaf. (G.J. van de Haar)

  • Meester Blanken en juffrouw Ekhart met 'hun' kinderen.

  • Vanaf het schoolplein kijken we op het huis van Toon Schuur.

  • Op een zonnige zondagmorgen 

    in het Voorthuizen van weleer. Een kostelijk plaatje.

  • De jonge Aldert Hoeksema, 

    die later dominee werd. Op de achtergrond de Hervormde pastorie.

  • Onder de kerstboom 

    bij dominee Van Voorthuysen werden gezellig met het gezin liederen gezongen.

  • Pastorie-kerkgezicht aan de Putterweg.

    nu de Kerkstraat

  • Wagenmakerij W.H. van den Hul aan de Putterweg.


    De wagenmakerij van W.H. van den Hul gezien aan de achterzijde.


  • Ned. Hervormde Kerk te 'Vorthusen'

    Volgens overleveringen is: 'het bestaan van een kapel te Voorthuizen het eerst aangetroffen in een giftbrief van het jaar 1031. Deze kapel ressorteerde onder de kerk van Putten, die gewijd was aan St. Pancratius. Een schenking in 1146 door Paus Eugenius de III en andermaal in 1183 door Paus Lucius werd bevestigd'. In het begin van de 16e eeuw bevonden zich in de kerk 3 altaren: een van St. Comelius, een van Onze Lieve Vrouwe-gilde en een van St. Anthonius. Dit was dus in de tijd vóór de kerkhervorming. De kapel had een lengte van 16 passen en een breedte van 8 passen. In 1865 werd ze gesloopt. Uit de oude geschriften blijkt wel dat het gebouw vrijwel geheel bouwvallig geweest moet zijn. De kostbare beelden van het Christus-hoofd en van Maria, werden afgestaan aan het oudheidkundig museum te Barneveld.

    Op 18 maart 1866 werd het nieuwe gebouw in gebruik genomen, bij welke plechtigheid ds. W. Mense sprak over 'de vernieuwing des tempels'.

    In 1876 werd een uurwerk aangebracht.

    Het orgel van de Ned. Hervormde Kerk, gebouwd in het jaar 1878.

    De Ned. Hervormde Zangvereniging 'De Lofstem' tijdens een concours, onder leiding van de dirigent, de heer E. Polhout uit Putten.

  • U ziet hier het alleroudste deel van Voorthuizen, 

    vroeger 'de Brink'. Voorthuizen was dus een Brinkdorp, evenals Ede en Kootwijk.
    Op de achtergrond ziet U het meestershuis, destijds bewoond door meester Van Loon. Daarvóór zou dat het 'Custos' -huis zijn geweest.
    In het tweede huis links had in 1890-1894 Aalt van de Haar zijn klompenmakerij in welk huis ook fotograaf van de Haar geboren werd.

  • Deze foto voor het familie-album werd gemaakt achter de bakkerij van H. Volkers. 

    Hier of wellicht naast of achter deze woning heeft in vroeger dagen een herberg
    gestaan, die 'de Ring' heette.
    De bakkerij was jarenlang het eigendom van de familie Van Engelen. Let ook eens op de steen voor het wiel, toen dus ook al een veel gebruikt 'rem-blok'.

  • De Hervormde school te Voorthuizen, 

    waarbij ook de zogenaamde NOR zichtbaar is. Dit is de eerste school in Voorthuizen. Hoe 't vroeger ergens toeging (17e eeuw) verhaalt ons Mr. C.A. Nairac: 'De pastorie is herderloos, - de weleerwaarden bedanken allen, voor de eer van het beroep. Wij zijn gelukkig met onze school en 't meesterhuis; zij dagteekenen een tiental jaren.
    Vóór dien was de toren daartoe ingerigt. De hoofdonderwijzer was tevens schoenlapper en bezitter van de 4den rang. Tegen schooltijd kon men hem al spoedig zien aankomen, omringd van zijn .scholieren. De stumpert had 't ongeluk, kinderen te bezitten, waarvan Robert Nurks zou gezegd hebben: 'als ik er zoo eentje had, deê ik het een steen om den hals'; daarenboven waren alle drie met hooge ruggen begunstigd, echte kaboutermannetjes; de oudste der drie trok eene geit voort; twee lieve lammetjes huppelden om haar heen: de deur werd opengedaan en de geheele stoet dartelde en strompelde de school binnen, waarmee zij tevens voltallig was.

    Wat het moeite kostte, om de kleine sikjes van de banken te verwijderen; doch, toen de moedergeit op het kerkhof ging grazen, volgden zij dat voorbeeld'.

  • "Huize Blankersgoed', 

    genoemd naar een zekere Blankers. Deze was eigenaar voordat E. van de Bleek het geheel kocht. Daarna betrok Jan van Galen de boerderij. Hij was getrouwd met Gerritje van de Bleek, de enige dochter van E. van de Bleek.

    Een boerderij als Blankersgoed wordt in de vakliteratuur: 'een Kasteelboerderij genoemd omdat het versterkte boerderijen waren, 'omringd door grachten'.

  • Omstreeks 1915 op boerderij Blankersgoed. 

    Even voor die tijd dorste men nog met de vlegel en stok. Een machine als deze was dus wel een uitkomst!

    De verdiensten van een arbeider of helper bedroegen 10 cent, als men werkte van 's nachts 2 uur tot 's morgens 8 uur. Wanneer men het gehele jaar goed gewerkt had, kreeg men van de boer met de Kerst nog een half roggebrood extra!

  • 'Coté' was 't vroegere woord voor schaapskooi. 

    Zo kwamen we aan de naam Cotewyck of Kootwijk.
    De schaapskooi van Van Galen was niet altijd alleen het nachtverblijf voor de schapen. Enkele jonge schavuiten hoorden op een middag dat meester Blanken 's avonds huisbezoek zou krijgen. Dat bracht ze op een idee. Ze gingen tegen de avond naar de schaapskooi van Van Galen waar ze een 30-tal mussen vingen. Nadat de heren ouderlingen bij Blanken binnengegaan waren, kwamen .de jongens voor de dag en lieten de mussen door de brievenbus naar binnen fladderen, Het huisbezoek veranderde in een wilde mussenjacht. Iedereen zag ze vliegen.

  • Immenstee,

    Herinnering aan een onmisbare schakel in een plaatselijke landbouwhuishouding van vóór de komst van kunstmest.

  • Boerderij 'De: Hoef 

    Aan de Putterweg bij 't kerkhof; eens het bezit van Dr. De l'Espinasse. Sedertdien in eigendom van familie de Gooyer. U ziet hier padvinders, die destijds nogal eens - mét of zonder tenten - op de boerderij kampeerden.

  • Draagbare radio's waren er toen nog niet, 

    thermosflessen evenmin! Maar een mok hadden deze jongens wel.

  • De schaapskooi 

    aan de Putterweg, met aan de rechterkant de ingang van de algemene begraafplaats.

  • 'Nieuw Dennenlust' aan Putterweg (hoek Prinsenweg).

  • Meisjes van de Gezondheidskolonie bezig met het bouwen van een hut.